تازىنژاد ، نيك‌اختر ، و جواهرآلات و نفايس بسيار از شال و ترمه « 1 » و اقمشه زرى و غيره كه از جانب شاهنشاه عالم‌پناه به جهت هديه حضور پادشاه خورشيد كلاه روس داده شده بود با تخت روان و اسباب شايان نمايان كه تا اين زمان هيچ ايلچى به اين دستگاه و هدايا از دولتى به دولت ديگر روانه نشده بود از دار السلطنهء طهران حركت و روانه دار السلطنه پتربورغ كه پايتخت امپراطور روس است گرديد . « 2 » اين بود قسمتى از مقدمهء نسخهء كتابخانه مجلس شوراى ملى كه بقيه آن را به دنبال اين مطلب در شرح احوال محمد هادى شيرازى مؤلف سفرنامه مىخوانيد . شرح احوال نويسندهء كتاب ، ميرزا محمد هادى شيرازى ، مشهور به علوى از ميرزا محمد هادى علوى شيرازى نويسندهء اين سفرنامه و منشى و هم‌سفر ميرزا ابو الحسن خان در اين سفر ، اطلاع جامعى در دست نيست كه به نقل آن اقدام شود . خود او مىنويسد « اقل السادات الحسينى ميرزا هادى شيرازى ، مشهور به علوى ، كه چندى در خدمت خالوى بزرگ جناب ايلچى ، مرحمت و غفران‌پناه عبد الرحيم خان به - خدمت وزارت و انجام حكومت اصفهان و كرمان مشغول بود . . . و اين بنده درگاه خلايق بندگان كه از جانب جناب ايلچى مأمور به ضبط وقايع ايام سفارت گرديده ، به تسويد اين كتاب پرداخت . » « 3 » آنچه در بالا آمد مختصر نوشته‌اى است كه از مقدمهء نسخه كتابخانهء ملى نقل گرديده است ، در مقدمه نسخه مجلس آمده كه « در اين سال اقل « 4 » السادات محمد هادى علوى شيرازى كه سال‌ها در خدمت بارفعت جناب صاحب معظم اليه در اين سفر به ضبط وقايع و تحرير نوشتجات مأمور گرديده در ارتكاب آن قيام مىنمودم بنابراين شرح حالى و مجمل احوالى از گزارش سفر مذكور و حقيقت احوال جماعت روسيه و ساير امورات اتفاقيه را لازم شمرده ، در اين رساله ثبت و آن را به « دليل السفرا » موسوم ساخته ، به عقل دانشمندان و قدر وقت‌شناسان كه برخى از اوقات خود را صرف دانستن تواريخ و شنيدن امورات نشنيده مىنمايند مىرسانم كه ايشان را آگاهى از اقصاع و احوال اين طايفه حاصل گردد . چون ايام سفر مذكور مدت سه سال و كسرى طول به هم رسانيد ، در اين رساله ماه‌به‌ماه بلكه روزبه‌روز به طريقى كه ربط ايام از يكديگر گسته نشود وقايع اتفاقيه به قسم روزنامجات ثبت افتاده و غرض اصلى از تحرير رساله مذكور وقايع امور اتفاقيه است و عبارت‌پردازى و حسن مقاله به هيچ‌وجه منظور نشده ، متوقع ازمكارم اشفاق سخن سنجان خزاين معانى و صيرفيان گنج نكته‌دانى چنان است كه به مقتضاى بزرگ منشى چشم از عيوب عبارت‌پردازى و سهو و خطاى آن پوشيده به قلم اصلاح مصلح باشند . » « 5 » از نوشته بالا روشن شد كه ميرزا محمد هادى منشى و محرر سفرنامهء ميرزا ابو الحسن خان شيرازى به روسيه ( دليل السفرا ) شخصى بوده است از خانواده‌هاى سادات علوى

--> ( 1 ) - متن : تيرمه ( 2 ) - بقيه اين مقدمه در شرح احوال محمد هادى در صفحات بعد آمده است . ( 3 ) - همين كتاب صفحه 5 ( 4 ) - متن : اول ( 5 ) - سفرنامه ايلچى نسخه مجلس شوراى ملى ص 3 .